RUSYA UKRAYNA SAVAŞI

Rusya Ukrayna Tarihi Süreci?

Sovyetler Birliği Kuruluşu ve Yıkılışı?

Rusya Ukrayna savaşının neden çıktığını anlamak için öncelikle tarihe bakmamız gerekir.

Putin Ukrayna’nın Ruslar tarafından kurulduğunu düşünüyor Ukrayna ise Rusya’nın temellerinin Kiev’de atıldığını söylüyor. Bugün ki Ukrayna tarihte hiçbir zaman bağımsız bir ülke olamadı. Ukrayna’yı Rusya’nın kurup kurmadığı tartışmaya açık bir konu. Mesela Osmanlı da Rus denediğinde Ukraynalılar kastedilirdi. Ukrayna Moğol istilasından sonra hem Rus Çarlığı hem de Osmanlı’yla uğraşmak zorunda kaldı ve Avusturya Macaristan ile mücadele etti fakat bağımsız olamadı. Ukrayna hiçbir zaman tarihte bağımsız olamadı.800’lerde Rusya ve Ukrayna tek bir kavimken 12. yüzyıldan sonra Ukrayna Beyaz Rusya Moskova gibi dağıldı. Sovyetler Birliği altında ise tekrar birleştiler.

SOVYETLER BİRLİĞİ NASIL VE NE ZAMAN KURULDU?

Sovyetler birliğinin kuruluşu 1917’ye dayanıyor.1914 yılında Rusya’nın birinci dünya savaşına katılmasıyla Almanya,Avusturya Macaristan Osmanlı Devleti ile sınır çatışmalarına girdi.1917’ye kadar batısında Almanya’ya karşı toprak kaybeden Ruslar güneyde ise Osmanlı Devleti’nin bazı topraklarını ele geçirdi.1917 de Bolşevik isimli komünistler tek adam rejimine karşı hareket başlattılar. Başta ise Vladimir Lenin vardı.1917 de Bolşevikler Rusya yönetimine karışı ayaklandı. Rusya başındaki İkinci Nikolay tahttan indi. Ve Bolşevikler 1.dünya savaşından çekildiler. Rusların Osmanlı’dan aldıkları toprakları Ermeni ve Gürcü isyancılara devrettiler ve bu bölgede Ermenistan ,Gürcistan ,Azerbaycan devletleri kuruldu. Ekim Devriminden sonra Finlandiya, Estonya, Letonya, Litvanya bağımsızlıklarını ilan ettiler ve bir yıl sonra Ukrayna bağımsızlığını ilan etti. 1921 e kadar Rusya’da devam eden iç savaştan Bolşevikler galip geldi.30 Aralık 1922 de Rusya Federatif Sosyalist Cumhuriyetinin Beyaz Rusya, Ukrayna, Orta Asya ve Kafkas cumhuriyetleri ile birleşmesiyle Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği resmen kuruldu .Lenin sosyalizmi yaygınlaştırmak için tüm sosyalist partilere destek verdi.1922 de Lenin Stalin’in ne kadar tehlikeli olduğundan bahsetti ve 1924 te Lenin hayatını kaybetti ve daha sonrasında Stalin başa geldi.1938 yılında Almanya’nın çevresindeki ülkelerle saldırmasıyla Stalin 1939 yılında Almanya ile Saldırmazlık Anlaşması imzaladı. Nazi tehlikesine karşı imzaladığı bu anlaşma Hitler’in Polonya ve Fransa üzerine saldırı başlatmasına fırsat oldu.1939 Litvanya Letonya Estonya Sovyetler birliğine katıldılar Almanya’nın Polonya’ya saldırmasıyla beraber Sovyet Rusya eskiden Beyaz Rusya’ya ait olup Polonya’ya ait olan toprakları ele geçirdi ve Sovyetler Birliğinin batı sınırları belli oldu. Almanya ise Sovyet Rusya’ya ani bir saldırı düzenledi. Alman ordusu Hitler’den aldığı emirle Moskova’yı hedef aldı ama başarılı olamadı. Başarısız olan Almanya Kızıl Orduya direnemedi ve Polonya ‘ya kadar çekildi. Ve Kızıl Ordu tüm doğu Avrupa’yı Nazi işgalinden kurtardı ve Kızıl Ordu Berlin’e ilerledi ve ikinci dünya savaşı sona erdi Sovyetler Birliği kazanan taraf oldu. Sosyalizimin yayılmasıyla Amerika Birleşik Devletleri komünizmin yayılmasından endişe etmesi ve Marshall Planının uygulanmasıyla gerileme sebep olundu. Amerika ve Batı Avrupa’nın 1949 yalında Sovyetler Birliğine karşı kurduğu NATO savaş korkusuna sebep oldu 1953 yılında hayatını kaybeden Stalin liderliği boyunca Sovyetler Birliğini endüstri ve askeri alanda çok geliştirse de 20 milyon insanın hayatını kaybetmesine sebep oldu. Daha sonra başa gelen Nikita Kruşçev oldu. Kruşçev batılı devletler ile anlaşma yoluna gitse de NATO ittifakına karşı 1955 de Varşova Paktı kuruldu. Bu dönemde Sovyetler Birliği ekonomi bilim ve teknolojide sağladığı başarılarla dünyada süper güç oldu ve uzaya ilk insanı gönderdiler. Bu alanda ki başarılarıyla Amerika’nın önüne geçti. Dışarda da komünizm iyice yayıldı. Fakat siyasi sorunlar yüzünden Kruşçev baştan alındı ve yerine Leonid Brejnev geldi bu dönmede Sovyetler yeniden iki süper güçten biri haline geldi .Okuma yazma oranı yüzde yüze ulaştı. Brejnev Amerika ile silahsızlanma anlaşmasını imzaladı çünkü Brejnev Leninin barış politikalarını devam ettirmek istiyordu.1970’lerde Rusya inanılmaz bir güce sahip oldu.1978 de Afganistan’da sosyalistler bir araya geldi ve Afganistan Demokratik Cumhuriyeti kuruldu ama 1979 da Amerika tarafından silahlandırılan Taliban gibi örgütler iç savaşa sebebiyet verdi. Sovyetlerden yardım istedi ve Kızıl Ordu Afganistan’a girdi. Brejnev 1982 de hayatını kaybetti ve sık sık liderler değişmeye başladı. Başa birkaç Başkan geldi ama erkenden öldü daha sonra başa gelen Mihail Gorbaçov iktidara geldi. Bazı değişiklikler yapmak isteyen Gorbaçov’un adımları Sovyetler’i parçalamaya başladı. Parti yönetimi siyasal alanda şeffaflık ilkesini kabul etti .Ancak bu ilke Rus olmayan cumuhuriyetlerde soruna sebep oldu. 1990 yalında Sovyetler Birliği Doğu Almanya’nın Batı Almanya ile birleşmesine izin verdi 1990 yalında Doğu Avrupa’da ki sosyalist devletlerde antikomünizm propagandalarıyla sosyalist iktidarlar düştü ve bu sosyalist ülkelerle anlaşması olan Sovyetler Birliğini ekonomik olarak sarstı. Ekonomi çöktü ve ilk isyan Litvanya’dan geldi fakat bu bağımsızlık hareketi Kızıl Ordunun Litvanya’ya müdahale etmesiyle önlendi.1990 da başkanlık sistemine geçildi ve çok partili sistem kabul edildi. Daha sonra Gorbaçov devlet başkanı seçilirken Boris Yeltsin Rusya Sovyet Sosyalist Devletinin Başkanı seçildi .Daha sonra askeri darbe gerçekleşti ve kısa sürede bastırıldı. Krız arttıkça 1991 de 8 sosyalist devlet Sovyetler Birliğinden ayrıldı 1991 de Gorbaçov istifa etti ve Kızıl bayrağın indirip Rus bayrağının asılmasıyla Sovyetler Birliği 1991 de resmen dağıldı.

NATO’nun Kuruluş Sebebi:

Sovyetler birliğine karşı savunma anlaşması olarak Belçika Fransa Hollanda ,Birleşik Krallık ve Lüksemburg tarafından 1948 ‘de Brüksel Anlaşması imzalandı .Bu anlaşma NATO’nun öncüsü olarak kabul edilir.

Putin’e göre Ukrayna Sovyetler Birliği sayesinde bir ülke olmuştu ve şu an Rusya’dan ayrı olması Rusya’yı zayıflatıyordu. Ukrayna Sovyet Birliğinden ayrıldığında Kırım’daki Karadeniz Flosu tartışma konusu oldu. Rusya ve Ukrayna bir anlaşmaya varıp üç yıl arayla beraber kullanmaya karar verdi fakat Ukrayna bu anlaşmayı bozdu daha sonra tekrar bir anlaşmaya bildirdi ve 20 arayla beraber kullanılmaya karar verildi fakat Ukrayna yine anlaşmayı bozarak 2001 de Karadeniz üzerinden İsrail’e uçan Rus yolcu uçağını S200 roketi ile vurdu birçok sivil hayatını kaybetti. Ukrayna bilerek yapmadıklarını iddia etse de gerçeği kimse bilmiyor.

Ukrayna Neden Bunu Yaptı?

Ukrayna da yaşayan insanların bir kısmı Putin’i destekliyor ve Putin’in yanında olmak istiyor. Bunu fırsat bilen Putin insanları dolduruşa getirerek iç savaş çıkmasına sebebiyet vermeye çalışıyor.

Putin 23 yıldır Rusya’yı yönetiyor ve başlarda Sovyetlerden arta kalan fakir Rusya’yı ekonomi anlamında çok güçlendirdi bunda doğal gazın kıymete binmesinin de önemli bir rolü vardır. Daha sonra bir diktatöre dönüşen Putin’in amaçlı baştan beri Avrupa’ya kafa tutacak konuma gelmekti. Putin NATO’ya giremeyeceğini biliyordu ve batıya karşı bir savunma sisteminin olması lazımdı. NATO’nun doğuya ilerlemeyeceğinin sözünü aldı fakat NATO sözünde durmadı ve Polonya Çekya Macaristan gibi ülkeler NATO’ya katıldı. Rusya’nın çevresinde ki ülkeler birbir NATO’ya geçiyordu ve Rusya için bu büyük bir tehditti. Bir gün savaş çıksa Rusya’nın dört yanı düşmanlarla çevrili olduğu için yapayalnız kalacak geçtiğimiz yıl Ukrayna NATO’ya girmek istediğini belirtti ve Rusya için bu bir tehditti bu yüzden Putin savaşı bir işgal değil savunma mekanizması olarak gördü. Savaşın sebebi bu gibi görünse de kimileri yakın zamanda gerçekleşecek seçimlerde Putin’in kazanamayacağını bu yüzden savaş çıkarttığı görüşünde. Çünkü savaş varken hiç kimse başkan değiştirmeye cesaret edemez.

Rusya Nasıl Durdurulabilir?

Putin’in pek durmaya niyeti olmasa da aslında bir kumar oynuyor. Rusya eğer Swift’ten atılırsa ekonomisi çöker.

SWIFT NEDİR?

Bankalararası Finansal Telekomünikasyon Derneği diyebiliriz. İki ayrı ülkedeki iki ayrı taraf arasındaki para gönderme işlemi için genel bankalar kullanılır .Bu esnada işlemler birbirinin finansal defterlerine yazmakla gerçekleşiyor .Hangi işlemin kimler arasında hangi tutarda gerçekleştiğini anlatan metinler gerekiyor .Bu finansal kodlamada Swift’in yaptığı kısım oluyor .Burada özellikle ABD bankaları olduğu için ülkelerdeki siyasilerin kararları SWIFT sistemini etkiliyor mesela ABD bankaları Rusya ile SWIFT üzerinden işlem yapmayı kesebilir. ABD diğer ülkelerden de bunu isterse kimse ABD ile kötü olmak istemediği için onlarda Rusya ile bağlantıyı kesebilir. Buradan atıldığınızda yurt dışına mal satamadığınız için döviz geliri elde edemezsiniz ve ekonomi batıyor. Başka sistemlerde var Rusya’nın yapmış olduğu ve Çin’in yapmış olduğu sitemler var .Rusya’nın kurmuş olduğu sistemi bazı eski Sovyetler birliği ülkeleri hem de Almanya ,İsviçre gibi yerlerde kullanıldı fakat bu SWIFT kadar büyük bir sistem değil .Eğer Rusya buradan atılırsa Rusya ve Çin kendi ödeme sistemlerini kurabilir.

Neden Çin?

Çin neden Rusya’nın yanında olmak zorunda? Çünkü Çin Rusya’dan doğal gaz alıyor. Diğer ülkelerden de doğal gaz alsa da en uyguna buradan alıyor ve Rusya’yla beraber bir ödeme sistemi kurması oldukça mantıklı olur.

Türkiye Savaştan Nasıl Etkilenir?

TÜİK verilerine göre göre 2021 de Türkiye ihracatında Rusya onuncu Ukrayna 20.sıradadır.Türkiye’de ki Rus ve Ukraynalı turistler 2021 de pandemiye rağmen %27,3 tür. Bu yüzden bu savaş ekonomimizi oldukça kötü etkileyecek. Türkiye Rusya’dan S400 alırken Ukrayna’ya mekanik alanda yardımda bulunuyor bir yandan da NATO ile iyi geçinmeye çalışıyoruz.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi:

Akdeniz ve Karadeniz’i bağlayan Çanakkale Boğazı ve İstanbul Boğazları dünyamda eşsiz ve en işlek su yollarıdır.1936 Montrö Boğazlar sözleşmesi ile Türkiye’nin kontrolünde.1923 yılında Lozan Anlaşması Türkiye’nin bağımsız ve egemen bir devlet olarak tanınmasını sağladı fakat bu anlaşmanın parçası olan 1923 Boğazlar Sözleşmesi Türkiye’nin boğazlardaki hakimiydiniz kısıtlamıştı. Buna göre askeri olmayan gemi ve uçaklar sadece barış zamanı boğazlardan geçebilirdi. Boğazlara Türkiye’nin askeri güçlerinin girişi yasaklandı. Türkiye 1930 ‘ardan itibaren İtalya ve Almanya saldırganlığının artmasıyla Sovyetler Birliği ile beraber boğazların silahlandırılması konusunda adımlar atıldı. İngiltere önderliğinde İsviçre’nin Montrö kentinde bir konferans düzenlendi ve sözleşme imlazandı. Bu bölgede ki egemenlik Türkiye’ye verildi. Karadeniz’e giden askeri gemilere sınırlandırma konularak bölgede gerilim azaldı ve Karadeniz’in bir barış denizi olması sağlandı.

Montrö Bugün Neden Önemli?

Türkiye savaş ve yakın savaş tehdidi dönemlerinde boğazlardan geçen gemileri sınırlandırabilir. Karadeniz’e olan bu sınırlamalar sınır ülkeler içinde çok önemli.[Ukrayna ,Rusya, Gürcistan, Bulgaristan, Romanya] Montrö Boğazlar Sözleşmesini şu an uygulamak tamamen bizim elimizde gibi görünse de gerçekler farklı. NATO üyesi olduğumuz için onların kararından bağımsız hareket edemiyoruz Rusya’yla aramız bozulursa olası sonuçları anlattık bu yüzden Türkiye sıkışmış ve Ukrayna’dan sonra bu savaştan belki de en çok etkilenen ülke olacak.